W praktyce za roślinę podobną do buraka uprawianą na paszę najczęściej uznaje się buraka pastewnego albo brukiew pastewną. Obie dają soczysty, energetyczny plon korzeniowy, ale różnią się odpornością na chłód, wymaganiami glebowymi i tempem budowania masy. Poniżej pokazuję, jak je odróżnić i kiedy która z nich naprawdę ma sens w gospodarstwie.
Najpierw odpowiedź, potem praktyczne różnice
- Najbliższą odpowiedzią w gospodarstwie jest zwykle burak pastewny, ale w opisach uprawowych równie ważna jest brukiew pastewna.
- Burak pastewny lepiej wykorzystuje dobre stanowiska i potrafi dać bardzo wysoki plon korzeni.
- Brukiew jest odporniejsza na chłód i bywa rozsądniejsza w chłodniejszych rejonach.
- W poplonie rośliny korzeniowe sprawdzają się rzadziej niż szybkie mieszanki, bo potrzebują dłuższego okresu wegetacji.
- O wyniku decydują przede wszystkim: odczyn gleby, wilgotność, termin siewu i gęstość obsady.
O którą roślinę chodzi najczęściej
Jeżeli ktoś pyta o roślinę podobną do buraka uprawianą na paszę, ja najpierw rozdzielam dwa pojęcia: burak pastewny i brukiew pastewną. COBORU prowadzi je jako osobne gatunki roślin rolniczych, więc nie warto wrzucać ich do jednego worka tylko dlatego, że obie mają zgrubiały korzeń i trafiają do żywienia zwierząt.
W praktyce rolniczej burak pastewny jest częściej wybierany tam, gdzie liczy się duży plon soczystej masy i wysoka energia paszy. Brukiew z kolei częściej wygrywa w chłodniejszym klimacie i na stanowiskach, gdzie ważniejsza jest odporność rośliny niż maksymalne tempo budowania korzenia. To rozróżnienie jest ważne, bo od niego zależy cały dalszy wybór: od odmiany, przez termin siewu, aż po sposób zbioru.
Jeśli chcę odpowiedzieć krótko, to pytanie nie dotyczy jednej „tajemniczej” rośliny, tylko najczęściej dwóch konkretnych upraw okopowych. I właśnie od tego warto zacząć, zanim przejdzie się do zakupów nasion albo planowania pola.
Jak odróżniam buraka pastewnego od brukwi pastewnej
Najprościej robi to porównanie cech, które widać w polu bez zaglądania do atlasu botanicznego. Z zewnątrz rośliny potrafią się mylić, ale po korzeniu, liściach i wymaganiach widać różnicę bardzo szybko.
| Cecha | Burak pastewny | Brukiew pastewna |
|---|---|---|
| Główna cecha użytkowa | Korzeń o wysokiej wartości paszowej, ceniony za plon masy i energię | Zgrubiały korzeń i nasada łodygi, używane jako pasza i w niektórych gospodarstwach także jako warzywo |
| Pokrój | Roślina okopowa, zwykle z wyraźnym korzeniem wystającym częściowo nad glebę | Roślina dwuletnia z mocnym zgrubieniem, najczęściej o żółtym lub białym miąższu |
| Odporność na chłód | Wrażliwszy, spadki poniżej -4°C mogą uszkadzać korzeń | Lepsza tolerancja chłodu, uprawa sięga dalej na północ niż buraki pastewne |
| Termin siewu | Najczęściej II i III dekada kwietnia | Najczęściej kwiecień |
| Norma wysiewu | Około 100 tys. nasion/ha, przy obsadzie 80-100 tys. roślin/ha | Około 2-3 kg/ha |
| Rozstawa | Około 42-45 cm między rzędami i 18-20 cm w rzędzie | Około 50 cm między rzędami i 15-20 cm w rzędzie |
| Gleba | Najlepiej żyzna, dobrze trzymająca wodę, bez podmoknięcia | Przepuszczalna, próchniczna, o pH 6,0-7,5 |
Ja patrzę na to tak: jeśli chodzi o maksymalny plon i typową paszę soczystą, przewagę ma burak pastewny. Jeśli ważniejsza jest odporność na chłód i prostsze „wejście” w trudniejszy klimat, sensowniej rozważyć brukiew. To nie są zamienniki jeden do jednego, raczej dwie różne odpowiedzi na podobny problem.
Burak pastewny jako pewna pasza objętościowa
Burak pastewny jest dla mnie klasyczną rośliną paszową tam, gdzie gospodarstwo ma dobre stanowisko i chce z niego wycisnąć dużo energii. W praktyce potrafi dać bardzo wysoki plon korzeni, a w dobrych latach mówimy nawet o około 1000-1200 q/ha. To właśnie dlatego ta roślina wraca w rozmowach o produkcji mleka i opasie, gdy brakuje stabilnej, soczystej bazy paszowej.
Nie jest to jednak roślina bezobsługowa. Burak pastewny źle znosi gleby podmokłe, zbyt suche i stanowiska, które nie trzymają wody. Z praktyki wiem, że największe straty biorą się nie z samej odmiany, tylko z błędnego doboru pola i zbyt luźnego traktowania terminu siewu. Jeśli ziemia jest słaba, a wiosna sucha, efekt potrafi być mocno przeciętny nawet przy dobrym materiale siewnym.
W żywieniu zwierząt warto pamiętać, że to pasza uniwersalna. Dobrze sprawdza się u bydła, w tym przy produkcji mleka, ale bywa też wykorzystywana w żywieniu innych gatunków gospodarskich. Najlepiej działa jako element dawki, który uzupełnia kiszonki i podnosi pobranie paszy, a nie jako jedyne źródło energii.
Brukiew pastewna kiedy ma przewagę
Brukiew jest mniej modna od buraka, ale w chłodniejszych rejonach potrafi być bardzo rozsądnym wyborem. Jej mocna strona to odporność na chłód, krótszy okres wegetacji i to, że może być uprawiana tam, gdzie burak pastewny nie zawsze czuje się dobrze. W opisie odmian powtarza się też informacja o szybkim wzroście i 3-4 miesiącach wegetacji, co dobrze tłumaczy, dlaczego bywa przydatna w gospodarstwach szukających rośliny o dość przewidywalnym rytmie wzrostu.
Brukiew najlepiej udaje się na glebie przepuszczalnej, zasobnej w próchnicę, o pH 6,0-7,5, najlepiej w drugim lub trzecim roku po oborniku. Jeśli nie znam zasobności gleby, przyjmuje się orientacyjnie około 70 kg N/ha, 60 kg P2O5/ha i 160 kg K2O/ha. To już pokazuje, że nie jest to roślina „na pół gwizdka” tylko uprawa, która potrzebuje konkretnego prowadzenia.
Norma wysiewu jest tu wyraźnie niższa niż w buraku pastewnym i wynosi zwykle 2-3 kg/ha. Wysiew wykonuje się w kwietniu, najczęściej w rzędach co około 50 cm, z odległością 15-20 cm w rzędzie. Z mojego punktu widzenia to właśnie ta prostota uprawy i odporność na chłód decydują, że brukiew jest ciekawą alternatywą, choć nie zawsze pierwszym wyborem.
Czy taka roślina nadaje się na poplon
Tu trzeba być uczciwym: okopowe rośliny pastewne rzadko są idealnym poplonem. Poplon ma zwykle szybko przykryć glebę, ograniczyć erozję i poprawić strukturę stanowiska, a rośliny korzeniowe potrzebują na to zbyt dużo czasu. Dlatego jeśli priorytetem jest zielony nawóz albo szybkie wykorzystanie okna po żniwach, częściej sięgam po facelię, gorczycę, rzodkiew oleistą albo mieszanki poplonowe.
Burak pastewny i brukiew mają sens wtedy, gdy gospodarstwo ma wcześniej zwolnione pole i chce uzyskać paszę korzeniową, a nie tylko przykrycie gleby. W takim układzie trzeba jednak zaakceptować dłuższy okres wegetacji. Brukiew, z jej 3-4 miesiącami wzrostu, bywa tu bardziej elastyczna niż burak, ale nadal nie jest to klasyczny, błyskawiczny poplon. W praktyce lepiej traktować ją jako roślinę paszową z możliwością wpasowania w płodozmian niż jako uniwersalny międzyplon.
Jeżeli ktoś próbuje wcisnąć buraka albo brukiew w okno po późnych żniwach, zwykle kończy się to przeciętnym plonem i rozczarowaniem. Tu nie ma drogi na skróty: albo masz czas, wodę i pole, albo wybierasz coś szybszego.
Jak nie popełnić błędu przy wyborze nasion i prowadzeniu plantacji
Co sprawdzam na etykiecie nasion
- Czy kupuję buraka pastewnego, czy jednak brukiew pastewną.
- Czy materiał jest jednonasienny, czy wielokiełkowy, bo to zmienia normę wysiewu i późniejszą obsadę.
- Jaki jest zalecany termin siewu i głębokość umieszczenia nasion.
- Czy odmiana lepiej znosi chłód, czy jest nastawiona na maksymalny plon w lepszych warunkach.
- Jaki jest docelowy sposób użytkowania: pasza, warzywo, a czasem oba kierunki.
Przeczytaj również: Rzepa ścierniskowa - poplon, który działa? Sprawdź, jak!
Gdzie najczęściej pojawia się strata
- Zbyt wczesny siew w zimną glebę, zwłaszcza przy buraku pastewnym.
- Uprawa na zbyt kwaśnym albo podmokłym stanowisku.
- Przesadna wiara w to, że roślina korzeniowa zrobi za poplon wszystko sama.
- Zbyt późny zbiór, kiedy pogoda zaczyna już wyraźnie szkodzić korzeniom.
- Mylenie odmian pastewnych z jadalnymi i kupowanie materiału siewnego bez sprawdzenia przeznaczenia.
Najbardziej praktyczna zasada jest prosta: najpierw wybierz gatunek do warunków pola, dopiero potem odmianę. Na dobrych stanowiskach i przy pewnym dostępie do wody najczęściej wygrywa burak pastewny. W chłodniejszym rejonie, przy krótszym sezonie i większym ryzyku przymrozków, rozsądniejsza może być brukiew. A jeśli potrzebujesz tylko szybkiego przykrycia gleby po żniwach, zwykle lepiej pójść w poplon szybko rosnący niż w kolejną roślinę korzeniową.
